Trong bối cảnh y học hiện đại phát triển mạnh mẽ, vẫn còn những người lặng lẽ giữ gìn và phát triển giá trị truyền thống bằng cả trái tim và hành động. Tại vùng đất Ba Vì, nơi hội tụ của khí hậu mát mẻ, hệ sinh thái phong phú và lịch sử lâu đời về nghề thuốc nam, Hợp tác xã thuốc nam họ Lý Ba Vì đang viết tiếp câu chuyện gìn giữ tinh hoa y học cổ truyền bằng mô hình tự trồng – thu hái – bào chế – bảo tồn cây thuốc sạch và an toàn.
Tự chủ nguồn dược liệu
Dưới sự dẫn dắt của lương y Lý Sinh Phúc, Hợp tác xã hiện là đơn vị sở hữu gần 5ha diện tích trồng dược liệu – một con số không lớn so với sản xuất công nghiệp nhưng lại vô cùng ý nghĩa trong ngành thuốc nam truyền thống. Mỗi luống cây, mỗi gốc dược liệu đều được chăm sóc thủ công, không hóa chất, không thuốc bảo vệ thực vật. Lương y Lý Sinh Phúc và cộng sự luôn tâm niệm: “Muốn thuốc tốt, phải bắt đầu từ đất sạch và sự tử tế”. Chính vì vậy, HTX chủ động nhân giống cây thuốc quý, mang từ rừng về trồng tại vườn nhà, giữ lại môi trường sinh trưởng gần giống tự nhiên để cây giữ nguyên đặc tính dược lý như trong rừng già.
Tại vườn dược liệu của Hợp tác xã, hàng chục loại thảo dược quý đang được gìn giữ và phát triển, trong đó có nhiều cây thuốc đặc biệt gắn liền với tri thức y học dân gian và công dụng y học hiện đại. Một trong số đó là cây lồ lào vâm – loài thảo dược mọc phổ biến ở những vùng ẩm thấp như Ba Vì, Sa Pa. Dân gian từ lâu đã tin dùng loại cây này để hỗ trợ điều trị các bệnh cơ xương khớp và đau dây thần kinh. Lá cây có màu xanh đậm, mép lá răng cưa sắc, cây trưởng thành có thể cao từ 5–6 mét. Theo kinh nghiệm của những người làm thuốc lâu năm, thời điểm thu hái tốt nhất là vào mùa hè – khi cây đạt độ sinh trưởng mạnh mẽ và tích tụ tối đa tinh chất dược liệu.
Bên cạnh đó, hoa đu đủ đực cũng là một loại dược liệu được HTX chú trọng trồng và bảo tồn. Với vị đắng, tính bình và chứa nhiều hoạt chất sinh học có lợi như flavonoid, beta-caroten, tanin và saponin, hoa đu đủ đực thường được sử dụng trong các bài thuốc giúp hỗ trợ điều trị ho, viêm họng, thanh nhiệt, giải độc gan, giảm đường huyết và phòng ngừa ung thư. Đây là một trong những loài cây bản địa phù hợp với khí hậu và thổ nhưỡng của Ba Vì, vừa mang giá trị y học, vừa có tiềm năng phát triển bền vững.
Một loại dược liệu khác không thể không nhắc tới là trinh nữ hoàng cung – loài cây từng được mệnh danh là “dành cho nữ nhân hoàng tộc” nhờ công dụng chuyên biệt cho sức khỏe phụ nữ. Theo y học cổ truyền, trinh nữ hoàng cung có vị đắng, tính mát, giúp tiêu viêm, giảm đau, tán ứ, điều hòa nội tiết tố, làm mềm và giảm kích thước khối u, cải thiện tình trạng kinh nguyệt không đều và giảm triệu chứng tiền mãn kinh. Các nghiên cứu hiện đại cũng đã chỉ ra rằng lá trinh nữ hoàng cung chứa alkaloid – một hoạt chất có khả năng ức chế sự phát triển của tế bào u lành tính, đặc biệt là trong các trường hợp u xơ tử cung, u nang buồng trứng hay u tuyến tiền liệt. Hiểu rõ giá trị đó, HTX đã đưa loại cây này vào trồng tại vườn chuyên canh, làm nguyên liệu cho sản phẩm Cao Mộc Kiều Nhi – một giải pháp chăm sóc sức khỏe toàn diện dành riêng cho phụ nữ hiện đại.
Ngoài ra, tại vườn dược liệu của HTX thuốc nam họ Lý Ba Vì còn rất nhiều cây thuốc quý đang được gìn giữ, bảo tồn. Những loài cây không chỉ có giá trị trong y học cổ truyền mà còn được trồng theo hướng hữu cơ, đảm bảo chất lượng dược tính và phục vụ cho công tác nghiên cứu, bào chế thuốc, góp phần bảo tồn tri thức y học dân tộc.
Các cây thuốc quý được trồng và bảo tồn tại vườn dược liệu
Thu hái đúng thời điểm
Không phải cứ có cây là sẽ có thuốc. Với kinh nghiệm lâu năm trong nghề, HTX chú trọng thu hái dược liệu vào đúng thời điểm cây đạt dược tính cao nhất – có thể là sáng sớm, khi nhựa cây đang mạnh nhất hoặc sau cơn mưa, khi đất và cây đạt độ “ẩm khí” chuẩn mực. Tất cả đều dựa trên kiến thức y học cổ truyền kết hợp với kinh nghiệm dân gian của đồng bào Dao – những người đã sống và làm thuốc ở Ba Vì qua nhiều thế hệ.
Sau khi thu hái, cây thuốc được rửa sạch, phân loại, sơ chế theo phương pháp thủ công: phơi nắng, sấy khô tự nhiên, tuyệt đối không tẩm sấy hóa chất để giữ nguyên hương vị, màu sắc và dược tính vốn có.
Cây thuốc được tính toán để thu hái vào đúng thời điểm dược tính cao nhất
Không chỉ dừng lại ở trồng và thu hái, các công đoạn bào chế, phối ngũ, đóng gói cũng đều được HTX thực hiện bằng tay, dưới sự giám sát chặt chẽ của lương y Lý Sinh Phúc – Chủ nhiệm HTX. Việc tự bào chế thuốc tại chỗ không chỉ đảm bảo chất lượng mà còn là cách để HTX giữ trọn tri thức nghề thuốc của dòng họ Lý và cộng đồng người Dao ở Yên Sơn vốn nổi tiếng với những bài thuốc trị bệnh gan, thận, xương khớp, dạ dày và cả hỗ trợ điều trị ung thư.
Điều làm nên giá trị khác biệt của HTX không chỉ nằm ở bài thuốc, mà nằm ở triết lý làm nghề. Họ không sản xuất đại trà để phục vụ thương mại, mà làm thuốc để giúp người, để bảo tồn một giá trị cổ truyền, và để lan tỏa tinh thần sống khỏe bằng tự nhiên. Không hóa chất. Không chất bảo quản. Không can thiệp nhân tạo. Mỗi thang thuốc được bào chế là kết tinh của thời gian, công sức và cả lòng tôn trọng đối với cây cỏ – với rừng – và với người bệnh.
THÔNG TIN LIÊN HỆ
Hotline: 0358 828 604 – 0943.227.581